Hipoteka umowna to ograniczone prawo rzeczowe ustanawiane na podstawie umowy pomiędzy właścicielem nieruchomości a wierzycielem (najczęściej bankiem) w celu zabezpieczenia spłaty wierzytelności. Powstaje ona poprzez dobrowolne oświadczenie właściciela nieruchomości w formie aktu notarialnego i staje się skuteczna z chwilą wpisu do księgi wieczystej.
W jednej księdze wieczystej może być wpisanych kilka hipotek umownych, przy czym o kolejności ich zaspokojenia w przypadku problemów ze spłatą decyduje data złożenia wniosku o wpis. Przy zakupie mieszkania obciążonego taką hipoteką, standardową procedurą jest wpłata części ceny sprzedaży bezpośrednio na rachunek techniczny banku wierzyciela, co gwarantuje uzyskanie dokumentów niezbędnych do wykreślenia obciążenia i pełne bezpieczeństwo prawne nowego właściciela.